Het duurde zes weken. Van een beloofde koopkrachtstijging van 1,4 procent naar nul. Dat is wat een conflict op tweeduizend kilometer afstand met jouw portemonnee doet - en de vraag is niet óf je het merkt, maar wanneer.

Op 16 april publiceerde het Centraal Planbureau (CPB) een rapport over de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten voor Nederland (CPB, 16 april 2026). De verwachte koopkrachtstijging van 1,4 procent - beloofd in het Centraal Economisch Plan van maart - verdwijnt volledig. In het basisscenario blijft de koopkracht op nul. Als de energieprijzen nog eenmaal pieken, daalt hij met 1,2 procent. CPB-directeur Pieter Hasekamp was onverbiddelijk: "Voor dit jaar zit er geen koopkrachtstijging in" (NOS, 16 april 2026).

De mechaniek achter dit verlies is oud en gedocumenteerd. Eind februari 2026 brak het conflict in het Midden-Oosten uit. De Straat van Hormuz raakte deels geblokkeerd en de LNG-productie in Qatar viel stil (Energievergelijk.nl, april 2026). De TTF-gasprijs - de Europese groothandelsreferentieprijs voor aardgas - steeg naar circa 54 euro per megawattuur, bijna een verdubbeling ten opzichte van februari. Dat werkt door: duurdere brandstof maakt transport duurder, bedrijven verhogen hun prijzen en de inflatie trekt aan. Bij een kortdurend conflict loopt die op naar 3,8 procent. Bij een langdurig conflict naar 5,3 procent (CPB, 16 april 2026).

Wat 2022 ons leerde, is dat inflatie na een energieschok in golven werkt - niet in één klap. Eerst stijgt de energie zelf: in 2022 was energie 114 procent duurder dan een jaar eerder, en de totale inflatie piekte op 10 procent (CBS, 2023). Daarna volgt de voeding. Brood, vlees, zuivel, groenten - ze worden duurder omdat transport en productie meer kosten. In 2023 waren voedingsmiddelen gemiddeld 12,1 procent duurder dan het jaar ervoor, met een piek in maart van dat jaar (CBS, februari 2024). Dan volgen de diensten: restaurants en cafés waren in 2023 gemiddeld 8,8 procent duurder dan een jaar eerder (CBS, februari 2024). Energie piekte in 2022. Voedsel piekte in 2023. Diensten kwamen als laatste. Wie denkt dat hij het ergste al heeft gevoeld zodra de benzineprijs daalt, vergist zich.

De politieke reflex volgde snel. Het kabinet-Schoof bereidt een steunpakket voor van bijna 1 miljard euro (NOS, 15 april 2026). De benzineaccijns gaan niet omlaag - te duur, te weinig gericht. In plaats daarvan stijgt de reiskostenvergoeding van 23 naar 25 cent per kilometer. De motorrijtuigenbelasting voor bestelauto's op grijze kentekens wordt tijdelijk gehalveerd. En er komt 50 miljoen euro voor het energienoodfonds.

Hier treedt het gedragspsychologische mechanisme in werking. Beschikbaarheidsheuristiek is het cognitieve patroon waarbij mensen oordelen op basis van de meest zichtbare informatie, niet de meest relevante. De benzineprijs staat op borden langs de snelweg. De energierekening van een huurder zonder auto is onzichtbaar. Beschikbaarheidsheuristiek stuurt het steunbeleid daardoor richting de zichtbare pijn, terwijl de onzichtbare pijn het zwaarst is.

De consensus is dat dit een universele koopkrachtcrisis is voor iedereen met een laag inkomen. Maar de data suggereert een scherper beeld - en dat is geen toeval. Van de 775.000 mensen die net boven de armoedegrens leven, heeft een derde minimaal één auto (CPB, 16 april 2026). Twee derde niet. De reiskostenvergoeding en de halve motorrijtuigenbelasting bereiken die groep niet. Het energienoodfonds bedraagt 50 miljoen euro, vijf procent van het totale pakket. Beschikbaarheidsheuristiek zorgt ervoor dat beleidsmakers reageren op de meest zichtbare pijn - de benzineprijs aan de pomp - waardoor de autoloze huurder met een variabel energiecontract structureel buiten het vizier blijft. De ongelijkheid binnen de groep lage inkomens is groter dan de berichtgeving suggereert en groter dan het steunpakket oplost.

De TTF is de Europese groothandelsreferentieprijs voor aardgas, verhandeld op de Amsterdamse energiebeurs. Energiebedrijven kopen op basis van deze prijs gas in. Wat zij betalen, betaalt uiteindelijk het huishouden.

Zo hoog staat de TTF-gasprijs per megawattuur in april 2026, bijna een verdubbeling ten opzichte van februari (Energievergelijk.nl, april 2026). Voor huishoudens met een variabel contract betekent dit een gasprijs van 1,34 tot 1,63 euro per kubieke meter (Energievergelijk.nl, april 2026). Een gemiddeld gezin dat nu overstapt naar een nieuw vast contract betaalt naar schatting twintig tot veertig euro per maand meer voor gas dan begin dit jaar (Energievergelijk, 16 april 2026). Dat is 360 euro per jaar extra. Wie vóór 31 maart een vast contract had afgesloten, merkt dit voorlopig niet — maar die bescherming is tijdelijk.

21 april - Tweede Kamer (het Nederlandse parlement) debatteert over het energiesteunpakket van het kabinet · Impact: hoog

20 april - People's Bank of China (de Chinese centrale bank) neemt rentebesluit; een verlaging signaleert dat Peking toenemende economische druk voelt door het conflict · Impact: medium

Eind april - CBS publiceert inflatieschatting voor april: de eerste meting die volledig de energieschok absorbeert, na 2,7 procent in maart (CBS, 31 maart 2026) · Impact: hoog

De meeste analyses missen één van drie perspectieven: waarom de steun bij de verkeerde groep terechtkomt, hoe inflatie vertraagd door de economie sluipt, of waarom het steunbeleid van nu structureel anders is dan in 2022. Drie stukken die elk een blinde vlek opvullen.

Gevolgen oorlog Midden-Oosten voor de Nederlandse economie - CPB, 16 april 2026 - De scenariotabel in dit rapport laat zien hoeveel er afhangt van één variabele: de duur van het conflict. Lees het niet als een prognose, maar als een beslisboom.

Van graaiflatie naar nieuwe prijsstijgingen: dit staat ons te wachten - EW Magazine, april 2026 - Legt precies uit hoe prijsstijgingen na een energieschok met vertraging door de voedsel- en dienstensector rollen. De parallel met nu is oncomfortabel specifiek.

Kabinet trekt miljard uit voor steunmaatregelen, geen goedkopere benzine - NOS, 15 april 2026 - Onthult de politieke logica achter het pakket: waarom accijnsverlaging werd afgewezen, en welke groepen de maatregelen wél en niet bereiken.

Beleid lost problemen op die op borden staan. De rest wacht.

— Alec